شرکت پتروشیمی بندرامام | از محصولات تا فرآیند

آشنایی کامل با پتروشیمی بندرامام
پتروشیمی بندر امام (BIPC) به عنوان یکی از بزرگترین و استراتژیکترین مجتمعهای پتروشیمی ایران، در سال ۱۳۵۰ پایهگذاری شد. این مجتمع در زمینی به مساحت حدود ۲۷۰ هکتار در ضلع شمال غربی خلیج فارس و در محدوده منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر واقع شده است. بندر امام به دلیل دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و نزدیکی به منابع خوراک، نقشی کلیدی در زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز ایفا میکند. این مجموعه در ابتدا با نام پتروشیمی ایران-ژاپن شناخته میشد، اما پس از پیروزی انقلاب و خروج شرکای خارجی، با تکیه بر توان داخلی به بهرهبرداری رسید. تنوع بینظیر محصولات در این مجتمع باعث شده است تا به عنوان قطب اصلی تولید مواد پلیمری، آروماتیک و شیمیایی در کشور شناخته شود و بخش بزرگی از نیاز صنایع پاییندستی داخلی و بازارهای صادراتی را تأمین نماید.
محصولات این مجتمع در گروههای متنوعی تولید میشوند که مهمترین آنها عبارتند از:
- پلیمرها: پلیاتیلن سنگین (HDPE)، پلیاتیلن سبک (LDPE)، پلیپروپیلن (PP)، پیویسی (PVC) و لاستیک مصنوعی (SBR).
- مواد آروماتیک: بنزن و مخلوط زایلینها.
- محصولات شیمیایی: کلر، سود سوزآور (کاستیک سودا)، اسید کلریدریک، آب ژاول و ماده افزودنی بنزین (MTBE).
- ظرفیت تولید کل این مجتمع سالانه معادل 6,555 کیلوتن در سال (KT/Y) است که این حجم تولید، بندر امام را در رده پیشگامان تولید محصولات پتروشیمیایی در منطقه قرار میدهد.
پتروشیمی بندر امام در حال حاضر به صورت مستقیم در بازار سرمایه (بورس) عرضه نشده است و نماد مستقل ندارد. این شرکت به عنوان بزرگترین واحد زیرمجموعه عملیاتی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس شناخته میشود؛ لذا سهامداران از طریق خرید نماد «فارس» (هلدینگ خلیج فارس) در سودآوری این مجتمع سهیم هستند.
طبق آخرین ساختار مالکیت اعلام شده، سهامداران این شرکت عبارتند از:
- شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس: ۶۹.۲۷٪
- شرکتهای سرمایهگذاری استانی (سهام عدالت): ۳۰٪
- سهام ترجیحی (کارکنان): ۰.۷۳٪
جذب نیروی انسانی در این مجتمع از طریق برگزاری آزمونهای استخدامی متمرکز تحت نظارت هلدینگ خلیج فارس صورت میگیرد. آگهیهای استخدام پس از کسب مجوزهای لازم در سایت رسمی شرکت و رسانههای کثیرالانتشار منتشر شده و مراحل جذب شامل آزمون کتبی، مصاحبه فنی-تخصصی و گزینش با اولویت بومیگزینی انجام میشود.
منابع اصلی تامین خوراک این مجتمع شامل موارد زیر است:
- نفتا: تامین از پالایشگاه آبادان.
- مایعات گازی (NGL): تامین از مناطق نفتخیز جنوب.
- گاز طبیعی: تامین از شبکه سراسری گاز.
- آب دریا: جهت استحصال نمک در واحد کلرآلکالی.
- متانول: تامین از مجتمعهای همجوار جهت تولید MTBE.
مجتمع و دفتر مرکزی در استان خوزستان، شهرستان بندر ماهشهر، منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی (بندر امام خمینی) واقع شده است. این موقعیت استراتژیک امکان دسترسی آسان به اسکلههای اختصاصی جهت صادرات محصولات را فراهم کرده است.
وبسایت رسمی شرکت جهت دسترسی به اخبار و اطلاعات تکمیلی به آدرس زیر در دسترس است:
محصولات این شرکت در صنایع گستردهای به شرح زیر کاربرد دارند:
- پلیمرها: تولید لولههای فشار قوی، کابلهای نوری و برق، نایلونهای بستهبندی، ظروف آشپزخانه و اسباببازی.
- پیویسی: ساخت درب و پنجره دوجداره، لولههای فاضلاب و صنعت کفش.
- لاستیک مصنوعی: تولید تایر خودرو، قطعات لاستیکی صنعتی و تخت کفش.
- محصولات شیمیایی: تصفیه آب (کلر)، تولید صابون و مواد شوینده (سود)، چسبها، رنگها و حلالهای صنعتی.
این مجتمع موفق به اخذ گواهینامههای معتبر زیر شده است:
- ISO 9001 | ISO 14001 | ISO 18001 | ISO 29001
- ISO 50001 | OHSAS 18001 | EN 16001
- گواهینامه تعالی سازمانی (EFQM) و استاندارد کیفی QCC.
- واحد آروماتیک
- واحد پارازایلین
- واحد تفکیک مایعات گازی (NGL Fractionation)
- واحد الفین
- واحد بوتادین
- واحد پلیپروپیلن
- واحد پلیاتیلن سنگین (HDPE)
- واحد پلیاتیلن سبک (LDPE)
- واحد پلیاتیلن سبک خطی (LLDPE)
- واحد دیکلرواتان (EDC)
- واحد وینیل کلراید مونومر (VCM)
- واحد PVC
- واحد لاستیک مصنوعی
- واحد کلر آلکالی
- واحد MTBE
تولید اصلی پتروشیمی بندرامام
مقادیر جدول بر اساس هزار تن در سال می باشد
| نام محصول | ظرفیت اسمی | خوراک مصرفی | صاحب لیسانس | سال بهره برداری |
|---|---|---|---|---|
| اتان | 1008 | NGL | PARSONS | NF 1369 / NF 1374 / NF 1402 |
| پروپان | 1960 | NGL | PARSONS | NF 1369 / NF 1374 / NF 1402 |
| بوتان | 1596 | NGL | PARSONS | NF 1369 / NF 1374 / NF 1402 |
| برشهای پنج کربنه و سنگینتر | 1417 | NGL | PARSONS | NF 1369 / NF 1374 / NF 1402 |
| اتیلن | 411 | اتان، پنتان پلاس | Lummus | 1373 |
| برش چهار کربنه | 80 | اتان، پنتان پلاس | Lummus | 1373 |
| بنزین پیرولیز | 113.5 | اتان، پنتان پلاس | Lummus | 1373 |
| نفت کوره | 21.6 | اتان، پنتان پلاس | Lummus | 1373 |
| بنزن | 39 | نفتا | ENGEL HARD-UOP-HRI | 1375 |
| مخلوط زایلینها | 140 | نفتا | ENGEL HARD-UOP-HRI | 1375 |
| رافینیت آروماتیک | 341 | نفتا | ENGEL HARD-UOP-HRI | 1375 |
| پارازایلین | 180 | مخلوط زایلینها | IFP | 1379 |
| پلی اتیلن سنگین | 150 | اتیلن | MITSUI | 1373 |
| پلی اتیلن سبک | 502 | اتیلن | TOSOH Corp | LD 1374 / LD 1373 |
| * پلی پروپیلن | 50 | پروپیلن گرید پلیمری | MITSUI‑TOATSU | 1373 |
| * پروپیلن (پلیمری گرید) | 64 | پروپیلن گرید پلیمری | MITSUI‑TOATSU | 1373 |
| پی وی سی | 175 | VCM | HULS آلمان | 1374 |
| رافینیت چهار کربنه | 62.5 | برش چهار کربنه | BASF آلمان | 1373 |
* پروپیلن تولیدی به پتروشیمی رجال ارسال می شود.
* *واحد پلی پروپیلن به دلیل مسائل زیست محیطی از سرویس خارج شده است و در ظرفیت اسمی محاسبه نگردیده است .
ادامه…
| نام محصول | ظرفیت اسمی | خوراک مصرفی | صاحب لیسانس | سال بهرهبرداری |
|---|---|---|---|---|
| بوتادین ۱ و ۳ | ۲۶ | نفتا | BASF آلمان | ۱۳۷۳ |
| لاستیک مصنوعی | ۴۰ | بوتادین ۱ و ۳ و استایرن | JSR ژاپن | ۱۳۷۳ |
| آروماتیک +C9 | ۴۶ | نفتا | ENGEL HARD-UOP-HRI | ۱۳۷۵ |
| تولوئن | ۱۴۵ | نفتا | ENGEL HARD-UOP-HRI | ۱۳۷۵ |
| ***سودسوزآور | ۲۵۰ | نمک | DENORA | ۱۳۷۳ |
| اسیدکلریدریک (۳۳درصد) | ۶۳/۳ | گاز کلر و هیدروژن | SGL+Carbon Lorrain | ۱۳۷۳ |
| آب ژاول | ۶/۶ | گاز کلرسودسوز آور | DENORA | ۱۳۷۳ |
| EDC ( DC) | ۳۰۰ | گاز کلر-اتیلن | TOSOH | ۱۳۷۳ |
| EDC (OXY) | ۱۴۰ | اسید کلریدریک گازی - اتیلن | TOSOH | ۱۳۷۳ |
| VCM | ۱۸۰ | EDC | TOSOH | ۱۳۷۳ |
| MTBE | ۵۰۰ | متانول و بوتان | UOP | ۱۳۷۳ |
*** از اوسط سال 9۵ به دلیل مسائل زیست محیطی تولید این واحد متوقف شد و در ظرفیت اسمی لحاظ نگردیده است .
واحد 3NF بندر امام با توجه به راه اندازی پاالیشگاه هویزه با ظرفیت کمتر از طراحی در سرویس می باشد.
در راسـتای ایجـاد مدیریـت غیـر متمرکـز و بـه منظـور نیـل بـه بهـره وری بیشـتر و امـکان بهـره گیـری مطلـوب از توانمندیهای موجـود، طـرح تقسـیم اداره مجتمع بین چند شرکت مستقل فرعی از سال 1379 به طور رسمی اجرا شد.
سوخت و خوراک پتروشیمی بندرامام
مقادیر جدول بر اساس هزار تن در سال می باشد
| نام خوراک | مقدار | محل تأمین |
|---|---|---|
| NGL | ۳۳۰۰ | مناطق نفتخیز جنوب |
| نفتا | ۱۰۰۰ | پالایشگاه آبادان |
| مخلوط زایلین | ۷۲ | واردات |
| آب دریا | ۱ میلیون مترمکعب در سال | خلیج فارس |
| متانول | ۱۷۶ | پتروشیمی فنآوران |
| استایرن | ۸ | پتروشیمی پارس |
نمودار تولید پتروشیمی بندرامام
همراه با آشنایی کلی با هدف هر واحد فرایندی
آروماتیک
تفکیک
مایعات
گازی
و شبکه سوخت
استحصال نمک
الفین
کلر آلکالی
لاستیک مصنوعی
پلی پروپیلن
سنگین
سبک 1
سبک 2
ام تی بی ای
این واحد وظیفه تولید ترکیبات آروماتیکی از برشهای نفتی را بر عهده دارد. خوراک اصلی معمولاً نفتا است و محصولاتی مانند بنزن، رافینیت و پارازایلین تولید میشود. این ترکیبات مواد اولیه مهمی برای صنایع پاییندستی پتروشیمی، رزینها، پلاستیکها و الیاف مصنوعی محسوب میشوند.
در این واحد پارازایلین از مخلوط زایلینها جداسازی و خالصسازی میشود. پارازایلین یکی از مهمترین مواد اولیه تولید اسید ترفتالیک و در نهایت پلیاستر و الیاف مصنوعی است. فرآیند معمولاً شامل ایزومریزاسیون و جداسازی با روشهای جذب یا کریستالیزاسیون است.
این واحد مایعات گازی ورودی را به اجزای سبکتر مانند اتان، پروپان، بوتان و پنتان پلاس تفکیک میکند. تفکیک با استفاده از برجهای تقطیر انجام میشود و هر برش به عنوان خوراک واحدهای پتروشیمی دیگر یا به عنوان سوخت و محصول تجاری استفاده میشود.
واحد الفین یکی از مهمترین واحدهای پتروشیمی است که در آن هیدروکربنهای سبک مانند اتان یا نفتا در کورههای کراکینگ حرارتی شکسته میشوند. نتیجه این فرایند تولید الفینهایی مثل اتیلن، پروپیلن و بوتادین است که پایه بسیاری از پلیمرها هستند.
هدف این واحد جداسازی و خالصسازی بوتادین از جریانهای C4 تولیدی در واحد الفین است. بوتادین ماده اولیه مهمی برای تولید لاستیکهای مصنوعی، ABS و سایر پلیمرهای مهندسی است. جداسازی معمولاً با روش استخراجی یا تقطیر ویژه انجام میشود.
در این واحد مونومر پروپیلن طی فرآیند پلیمریزاسیون به پلیپروپیلن تبدیل میشود. پلیپروپیلن یکی از پرمصرفترین پلاستیکهای دنیا است و در صنایع بستهبندی، قطعات خودرو، الیاف و لوازم خانگی کاربرد فراوان دارد. کنترل دقیق دما، فشار و کاتالیست در این فرآیند ضروری است.
- افزایش پیچیدگی خوراک و فرآیندها در صنعت: خوراکهای امروزی ناخالصیهای بیشتری دارند و فرآیندها پیچیدهتر شدهاند؛ بدون درک شیمی حلالها، افزودنیها و واکنشها، تحلیل بسیاری از مشکلات عملیاتی دشوار خواهد بود.
- اهمیت روزافزون بهینهسازی هزینه و عملکرد واحدها: انتخاب درست مواد شیمیایی فرآیندی، کنترل خوردگی، رسوب و افت کاتالیست میتواند هزینههای عملیاتی را بهطور قابل توجهی کاهش دهد و بهرهوری واحدها را افزایش دهد.
- نیاز صنعت به مهندسانی با درک عمیقتر از شیمی فرآیند: بسیاری از تصمیمهای مهم در بهرهبرداری و طراحی واحدها به فهم رفتار مولکولی مواد وابسته است؛ داشتن این دانش یک مزیت حرفهای مهم برای مهندسان و دانشجویان محسوب میشود.
- افزایش اهمیت ایمنی و مدیریت مواد خطرناک: شناخت شیمی واکنشهای ناخواسته، ناسازگاری مواد و رفتار آتش و مواد شیمیایی برای پیشگیری از حوادث صنعتی بیش از گذشته ضروری شده است.
در این واحد مونومر اتیلن به پلیاتیلن با چگالی بالا تبدیل میشود. این پلیمر دارای استحکام و مقاومت شیمیایی بالا است و در تولید لولههای صنعتی، مخازن، بطریها و قطعات پلاستیکی مقاوم استفاده میشود. واکنش پلیمریزاسیون با کاتالیستهای ویژه انجام میشود.
این واحد اتیلن را تحت فشار و دمای بالا به پلیاتیلن سبک تبدیل میکند. محصول دارای ساختار شاخهدار و انعطافپذیری بالا است و برای تولید فیلمهای پلاستیکی، کیسهها، بستهبندی مواد غذایی و عایقهای الکتریکی کاربرد گسترده دارد.
در این واحد اتیلن همراه با کومونومرهایی مانند بوتن یا هگزن پلیمریزه میشود و پلیاتیلن سبک خطی تولید میکند. این پلیمر استحکام کششی و مقاومت پارگی بالایی دارد و در تولید فیلمهای بستهبندی مقاوم، کیسههای صنعتی و محصولات انعطافپذیر استفاده میشود.
در این واحد اتیلن با کلر یا هیدروکلریک اسید واکنش داده و اتیلن دیکلراید تولید میشود. EDC ماده میانی مهم برای تولید وینیل کلراید است. واکنشها معمولاً شامل کلرزنی مستقیم و اکسیکلرزنی بوده و نیازمند کنترل دقیق شرایط عملیاتی هستند.
این واحد EDC را طی فرآیند کراکینگ حرارتی به وینیل کلراید مونومر تبدیل میکند. VCM ماده اولیه اصلی برای تولید PVC است. کنترل دما و بازیافت HCl تولیدی از بخشهای مهم این فرآیند برای افزایش بازده و کاهش آلودگی محسوب میشود.
در این واحد مونومر VCM تحت فرآیند پلیمریزاسیون به پلیوینیل کلراید تبدیل میشود. PVC یکی از پرمصرفترین پلیمرهای جهان است و در تولید لولههای آب و فاضلاب، پروفیلهای ساختمانی، کابلها و محصولات پلاستیکی مقاوم کاربرد دارد.
این واحد از مونومرهایی مانند بوتادین و استایرن برای تولید انواع لاستیکهای مصنوعی استفاده میکند. محصولات این واحد در صنایع تایرسازی، قطعات خودرو، کفش و محصولات الاستومری کاربرد دارند و جایگزین مهمی برای لاستیک طبیعی محسوب میشوند.
در این واحد با استفاده از الکترولیز محلول نمک (آب نمک)، کلر، هیدروژن و سود سوزآور تولید میشود. کلر تولیدی در واحدهای EDC و PVC مصرف میشود و سود سوزآور نیز در صنایع شیمیایی و تصفیه مورد استفاده قرار میگیرد.
این واحد با واکنش ایزوبوتیلن و متانول، ماده افزودنی بنزین به نام MTBE تولید میکند. MTBE برای افزایش عدد اکتان بنزین و بهبود احتراق سوخت استفاده میشود و به کاهش برخی آلایندههای خروجی موتور کمک میکند.
منابع و توضیحات مقاله
منبع جداول کتاب شرکت ملی صنایع پتروشیمی
نمودار واحدهای فرایندی و مسیرهای تولید در مجتمع پتروشیمی بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط منابع صنعتی، گزارشهای رسمی صنعت پتروشیمی و دادههای آموزشی مرتبط با ساختار واحدهای این مجتمع تهیه و بازآرایی شده است.
درباره پتروسمینار
محصولات سایت آموزشی پتروسمینار
این مقاله توسط تیم پتروسمینار با هدف سادهسازی مفاهیم مهندسی فرایند و ایجاد درک عمیقتر از ساختار صنایع نفت، گاز و پتروشیمی تهیه شده است.
ما در پتروسمینار تلاش میکنیم با تولید محتوای آموزشی کاربردی، مقالات تخصصی و دورههای مهارتی، یک نقشه راه روشن برای متخصص شدن در حوزه مهندسی فرایند در اختیار مهندسان و دانشجویان قرار دهیم.
رسالت ما کمک به مهندسان است تا مسیر یادگیری خود را هدفمند طی کنند و مهارتهایی را بیاموزند که مستقیماً در صنعت نفت، گاز و پتروشیمی مورد نیاز است.
برای مشاهده آموزشها، مقالات تخصصی و محصولات آموزشی مرتبط با مهندسی فرایند میتوانید از طریق پتروسمینار به منابع مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنید.

دیدگاهتان را بنویسید